O savjetovanju kao samostalnoj profesionalnoj djelatnosti u okviru psihosocijalne podrške

Asocijacija za psihoterapijsko savjetovanje, kao nacionalna asocijacija (NAO) pridružena evropskoj strukovnoj organizaciji za savjetničku profesiju – European Association for Counselling Profession (EACP), smatra potrebnim da, povodom čestih nejasnoća u javnom i stručnom diskursu, razjasni status savjetovanja (counselling), njegove profesionalne osnove i odnos prema psihoterapiji.

U javnosti, ali i među stručnjacima, i dalje je prisutno pogrešno shvatanje da je savjetovanje tek prelazni ili „nedovršeni“ status u edukaciji za psihoterapeuta. APTSCG smatra da je važno jasno naglasiti da takvo razumijevanje nije u skladu ni sa istorijskim razvojem savjetovanja, ni sa savremenom međunarodnom praksom.

Savjetovanje kao samostalna profesionalna djelatnost

Savjetovanje se tokom 20. vijeka razvilo kao posebna i relativno nezavisna profesionalna djelatnost, sa sopstvenim teorijskim osnovama, metodama rada i etičkim principima. Njegovi temelji nalaze se u humanističkoj psihologiji, a savremeni pojam counselling uveo je Carl Rogers, psiholog i utemeljivač klijent-centričnog (person-centered) pristupa.

Od samog početka, savjetovanje je bilo zamišljeno kao nemedicinski i razvojno orijentisan oblik profesionalne pomoći, jasno distanciran od direktivnog davanja savjeta i od medicinskog modela liječenja. Centralno mjesto zauzima odnos pomagača i klijenta, zasnovan na ravnopravnosti, autonomiji i ličnoj odgovornosti.

Savjetovanje nije „predsoblje“ psihoterapije

APSCG posebno naglašava da savjetovanje nije obavezna pripremna faza za psihoterapiju, niti „niži stepen“ psihoterapijskog rada.

Osobe koje završe punu edukaciju iz savjetovanja:

• stiču kompetencije za samostalan profesionalni rad,
• postaju nezavisni praktičari u oblasti savjetovanja,
• nemaju obavezu da nastave edukaciju za psihoterapeuta.

Mogućnost nastavka edukacije ka psihoterapiji postoji u mnogim školama i edukativnim centrima, ali ona predstavlja dodatni profesionalni izbor, a ne nužnost. U tim slučajevima, nastavak edukacije obično podrazumijeva:

• dodatnu obuku iz oblasti psihopatologije,
• produbljeni individualni lični rad,
• intenzivniju i dugotrajniju superviziju,
• širenje kliničkih kompetencija.

Ovakav stepenasti model edukacije ne znači da je savjetovanje „nedovršena psihoterapija“, već da se radi o dvije povezane, ali jasno razgraničene profesionalne djelatnosti.

Odnos savjetovanja i psihoterapije

APSCG smatra važnim da se jasno istakne da se psihoterapija ne bavi isključivo psihopatologijom, već i ličnim razvojem, emocionalnim sazrijevanjem i unapređenjem kvaliteta života. Istovremeno, za razliku od savjetovanja, psihoterapija se bavi i psihičkim poremećajima i klinički značajnom psihopatologijom.

Zbog toga:

• savjetovanje i psihoterapija imaju preklapanja u metodama i odnosu,
• ali se razlikuju po domenu rada, dubini intervencija i kliničkoj odgovornosti.

One ne stoje u hijerarhijskom odnosu, već u komplementarnom odnosu profesionalne pomoći.

Savjetovanje, psihosocijalna podrška i mentalno zdravlje

Savjetovanje se u savremenim međunarodnim okvirima razumije kao dio šireg sistema psihosocijalne podrške, koji obuhvata:

• pomoć u adaptaciji na životne promjene i krize,
• podršku pojedincima, parovima i porodicama,
• jačanje ličnih i socijalnih resursa,
• prevenciju razvoja težih psihičkih smetnji.

U tom smislu, savjetovanje jeste povezano sa mentalnim zdravljem, ali nije oblik liječenja, već profesionalna podrška usmjerena na funkcionisanje, razvoj i prilagođavanje.

Ovakvo razumijevanje prisutno je i u dokumentima World Health Organization (WHO), u kojima se psihološke i savjetodavne intervencije prepoznaju kao sastavni dio zaštite mentalnog zdravlja i psihosocijalne podrške u zajednici, naročito u oblasti prevencije i rane intervencije.

Interdisciplinarni karakter savjetovanja

Iako se savjetovanje zasniva na psihološkoj nauci, ono nije rezervisano isključivo za psihologe. U skladu sa evropskom praksom i standardima EACP, savjetovanje se razumije kao interdisciplinarna djelatnost, dostupna različitim pomagačkim profesijama koje su za to adekvatno obučene.

To uključuje, između ostalih, psihologe, socijalne radnike, pedagoge, defektologe, zdravstvene i druge pomagačke profesije, koje kroz dodatnu edukaciju stiču savjetodavne kompetencije i djeluju u okviru šireg sistema psihosocijalne podrške.

Regulacija i profesionalni okvir

APSCG smatra važnim da se jasno kaže da je savjetovanje u Crnoj Gori, kao i u većini evropskih zemalja, samoregulišuća profesionalna djelatnost. Sertifikati iz oblasti savjetovanja nemaju zakonsku snagu, već predstavljaju potvrdu da je kandidat završio dodatnu edukaciju u skladu sa standardima određenog profesionalnog udruženja.

U odsustvu državne regulative, samoregulacija putem strukovnih udruženja ima važnu ulogu u postavljanju obrazovnih, profesionalnih i etičkih standarda, kao i u zaštiti korisnika savjetodavnih usluga.

Zaključak

Savjetovanje je:

• samostalna profesionalna djelatnost, a ne prelazni status,
• utemeljena u psihološkoj nauci i humanističkoj tradiciji,
• dio šireg sistema psihosocijalne podrške i mentalnog zdravlja,
• interdisciplinarna po svom karakteru,
• i legitimna oblast profesionalnog rada, iako trenutno samoregulišuća.

Cilj ovog saopštenja nije polemika, već razjašnjavanje i informisanje, kako bi se spriječile profesionalne zablude i doprinijelo zrelijem razumijevanju savjetovanja u stručnoj i široj javnosti.